Nhân rộng mô hình

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng diễn biến phức tạp, Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ (ASISOV) phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai cùng một số HTX Nông nghiệp trên địa bàn xây dựng thành công mô hình tưới ướt khô xem kẽ để tiết kiệm nước.

Trong vụ hè thu 2026, UBND xã Tuy Phước Bắc đã phối hợp với ASISOV triển khai mô hình tưới tưới ướt khô xen kẽ với diện tích 125 ha tại các thôn Tân Hội, Lương Lộc, Định Thiện Đông và Tú Thủy. Trong đó, HTX Nông nghiệp Phước Hưng triển khai 70 ha tại thôn Tân Hội và Lương Lộc; HTX Nông nghiệp Phước Quang triển khai 25 ha tại thôn Định Thiện Đông và HTX Nông nghiệp Phước Hiệp triển khai 30 ha tại thôn Tú Thủy.

Theo đó, 125 ha lúa hè thu nói trên của xã Tuy Phước Bắc sẽ thực hiện quy trình tưới ướt khô xen kẽ theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, kết hợp điều tiết nước hợp lý nhằm tiết kiệm nguồn nước tưới, giảm chi phí sản xuất, giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời nâng cao hiệu quả canh tác và thích ứng với biến đổi khí hậu.

“Mô hình tưới ướt khô xen kẽ được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao nhận thức của nông dân trong sản xuất nông nghiệp bền vững, hướng đến xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiệu quả và thân thiện với môi trường trên địa bàn xã Tuy Phước Bắc”, ông Đoàn Văn Điệp, Phó Chủ tịch UBND xã Tuy Phước Bắc kỳ vọng.

Cũng theo ông Điệp, trước đó, vụ đông xuân 2025-2026, xã Tuy Phước Bắc đã triển khai tưới ướt khô xen kẽ cho 160 ha lúa tại 5 cánh đồng mẫu lớn thuộc các thôn Luật Chánh, Giang Bắc, Tân Hội, Lương Lộc và Định Thiện Đông.

Vụ đông xuân 2025-2026 xã Tuy Phước Đông cũng tích cực triển khai mô hình tưới ướt khô xen kẽ trên diện tích gần 124 ha, chủ yếu do HTX Nông nghiệp Phước Sơn thực hiện.

Theo ông Hồ Ngọc Dũng, Giám đốc HTX Nông nghiệp Phước Sơn, trước đây, người dân trong xã đã từng áp dụng phương pháp canh tác lúa cải tiến (SRI). Do kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ có nhiều điểm tương đồng nên khi triển khai mô hình, bà con thực hiện rất thuần thục. Hiệu quả của tưới ướt khô xen kẽ được thấy rõ nhất trong giai đoạn lúa đẻ nhánh đến trước khi làm đòng.

Bà Nguyễn Thị Xuân Lan ở thôn Phụng Sơn (xã Tuy Phước Đông), người thực hiện tưới ướt khô xen kẽ cho hơn 2 sào lúa vụ đông xuân 2025-2026, cho hay: “So với phương thức canh tác trước đây, tưới ướt khô xem kẽ cây lúa sinh trưởng tốt hơn, đẻ nhánh mạnh và giảm đáng kể nạn ốc bươu vàng gây hại”.

Tiết kiệm nước, năng suất tăng

TS Phạm Vũ Bảo, Phó Viện trưởng ASISOV cho hay: Vụ đông xuân 2025-2026, tỉnh Gia Lai triển khai tưới ướt khô xem kẽ cho 688 ha lúa; trong đó, tại xã Tuy Phước Bắc có 145 ha, xã Tuy Phước Đông gần 124 ha; phường An Nhơn Nam hơn 104 ha; xã Bình Khê và xã Bình An mỗi xã 100 ha; xã Phù Mỹ Tây 55 ha và phường An Nhơn 60 ha.

“Đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành”, TS Phạm Vũ Bảo chia sẻ.

Trước đây hơn 10 năm, trong bối cảnh hạn hán gay gắt, UBND tỉnh Bình Định cũ (nay là tỉnh Gia Lai) đã chỉ đạo ngành chức năng áp dụng kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ. Kỹ thuật tưới này sẽ hạn chế nước bị thấm và bốc hơi gây tổn thất nước trên mặt ruộng. Đồng thời, để ruộng khô, ráo nước sẽ hạn chế được việc cây lúa đẻ nhánh muộn, tập trung chất dinh dưỡng cho các nhánh lúa hữu ích. Giai đoạn phơi ruộng không khí sẽ xâm nhập trong đất, tạo điều kiện phân giải các chất hữu cơ làm tích lũy thêm các chất dinh dưỡng trên ruộng; ngoài ra, ánh sáng chiếu vào gốc lúa làm hạn chế số rễ đen, tăng số rễ trắng làm tăng khả năng hút nước của cây lúa.

“Áp dụng kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ vừa tiết kiệm được nước, vừa giúp lúa cho năng suất cao. Ngoài ra, khi áp dụng đại trà biện pháp này sẽ giúp nông dân thay đổi tập quán canh tác lúa truyền thống, giảm chi phí đầu tư, tăng thu nhập cho nông dân”, ông Kiều Văn Cang, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Gia Lai khẳng định.

Để thực hiện kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ, Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi Bình Định, thành lập tổ công tác và phân công nhiệm vụ tổ chức lấy nước, theo dõi, đo đạc mực nước tại ruộng. Trước khi cấp nước gieo sạ, tổ công tác phối hợp với địa phương kiểm tra, rà soát lập danh sách hộ dân trong khu ruộng triển khai mô hình tưới ướt khô xen kẽ; tiến hành nạo vét kênh mương, xây dựng lắp đặt các công trình, thiết bị đo nước và tổ chức họp dân để triển khai.

“Trong quá trình thực hiện, tổ công tác thường xuyên theo dõi diễn biến nước trong ruộng và khống chế nước lấy vào ruộng tối đa, tối thiểu, trước và sau khi tưới theo phương pháp ướt khô xen kẽ. Lấy nước theo từng giai đoạn, mỗi đợt lấy nước tiến hành đo đạc chính xác và tính toán lượng nước cấp vào khu ruộng qua máng đo lưu lượng. Giải pháp này cấp nước tưới phù hợp cho từng giai đoạn, chỉ giữ độ ẩm thích hợp trên ruộng hoặc phơi ruộng ở một số giai đoạn phù hợp với sinh trưởng của cây trồng”, ông Hồ Nguyên Sĩ, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi Bìn Định cho hay.

Kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ (AWD)

Tưới ướt khô xen kẽ (AWD) là cách quản lý nước tiết kiệm cho ruộng lúa. Thay vì giữ nước ngập suốt, ruộng được để khô tự nhiên rồi mới cấp nước lại. Phương pháp này giảm 20-30% lượng nước tưới, hạn chế lúa đổ ngã và giảm khí thải nhà kính.

Cách thực hiện kỹ thuật AWD:

- Dùng ống nhựa đục lỗ cắm xuống ruộng để theo dõi mực nước.

- Khi nước trong ống hạ xuống dưới mặt đất 15 cm, tiến hành bơm nước vào ruộng cao 3-5 cm.

- Lặp lại chu kỳ ngập - khô này trong các giai đoạn thích hợp của cây lúa.

- Tránh để khô lúc lúa trổ bông và ra hoa vì cần đủ nước.